مردی که یک وزارتخانه است

حسن باستانی‌راد با نقل قول‌هایی از باستانی‌پاریزی و داریوش شایگان درباره علی دهباشی که او را «صاحب بی‌تاج و تخت سمرقند و بخارا» و «یک وزارتخانه» توصیف کرده‌اند از این چهره فرهنگی نوشته است.

به گزارش ایسنا، نماینده ایران در برنامه جاده ابریشم یونسکو و رئیس مرکز پژوهشی جاده ابریشم دانشگاه شهید بهشتی در پی ابتلای علی دهباشی (مدیرمسئول مجله بخارا) به کرونا در یادداشتی با عنوان «شبِ علی دهباشی: تاجدار شب‌های بخارا» که آن را در اختیار ایسنا قرار داده، نوشته است: ««صاحب بی‌تاج و تخت سمرقند و بخارا» زیباترین توصیف برای علی دهباشی است که شادروان باستانی‌پاریزی درباره او نوشته است. اما دهباشی تاجدار شب‌های بخارا و سمرقند است؛ تاجدار فرهنگ و هنر. «کِلکِ» دهباشی به دَوات فرهنگ و میهن‌دوستی آمیخته است و چون «ساعد کِلکِ او از چاه دَواتِ» فرهنگ مُرکَب می‌گیرد، هیچ‌گاه نخواهد خشکید. تاجدار شب‌های بخارا، با ریه‌هایی آسیب‌دیده از آسمِ روزگار، با ویروس جهانگشا و تاجدار پُررمز و راز در نبردی نابرابر است و امید که جهان را بر این دیو نستوه تنگ سازد و یقین داریم که چنین خواهد شد.

دهباشی تنها یک جریده‌نگار و سردبیر نشریات علمی، ادبی و فرهنگی مانند کلک، سمرقند و بخارا نیست؛ کار دهباشی مانند نقطه پرگاری است که اهل دل و به ویژه دوستداران فرهنگ ایرانی را در دایره و حلقه فرهنگ گرد می‌آورد. چنین کاری از آن روی شایان توجه است که برای سامان دادن به چنین حلقه‌ای، سازمان و وزارتخانه‌ای پیدا نمی‌شد که پول ارزشمند خود را صَرف انتشار «تازه ‌پاره‌های ایرانشناسی» ایرج افشار، نغزگویان گلعذار خُجند و بلخ، سمرقند و بخارا، لاهور و دهلی کند و یا از قلم و اندیشه اهل فرهنگ یادنامه‌هایی در پاسداشت مقام مفاخر ایران‌زمین منتشر کند؛ راستی به جای دهباشی کدام وزارتخانه و یا فرهنگستان نامه‌های آل احمد و کمال‌الملک را به فارسی‌زبانان و علاقه‌مندان پژوهش درباره ایران معرفی می‌کرد؟ و کدام نهاد و سازمانی شب‌ها را بیدار می‌ماند تا در پاسداشت فرهنگ و مفاخر فرهنگی ‌ساز شب‌های بخارا را کوک کند؟ برای این منظور شاید بیان خاطره‌ای بد نباشد: سال ۱۳۹۶ در حاشیه کنفرانس جاده ابریشم در شهر سمرقند، صحبت از وزارتخانه‌ها و موسسات کشورهای گوناگون پیش آمد که حوزه فرهنگ را سامان می‌دهند. زمانی که از موسسات و وزارتخانه‌های پرشمار حوزه فرهنگ در ایران یاد کردم، بسیاری از دوستانی که از دریای چین تا تنگه بُسفر میهمان سفره ایکاس بودند، انگشت به دهان ماندند؛ وزارت آموزش و پرورش (فرهنگ قدیم و معارف قدیم‌تر)، وزارت علوم (آموزش عالی قدیم)، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (که بسیاری از کشورها نمونه‌اش را ندارند) و زیرمجموعه‌های پرشمار آن مانند سازمان حج و زیارت، سازمان اوقاف و امور خیریه، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری (وزارت فعلی) و ده‌ها سازمان تابع آن در حوزه فرهنگ و هنر و میراث تمدنی، سازمان تبلیغات اسلامی، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، حوزه‌های علمیه دینی، و ده‌ها فرهنگستان (زبان و ادب فارسی، هنر، علوم و…) و ده‌ها پژوهشگاه و پژوهشکده در حوزه فرهنگ و علوم انسانی و البته هر سازمانی که در ذیل آن معاونت فرهنگی وجود دارد!

بی‌تردید همگی دلیل وجود این‌همه سازمان عریض و طویل برای فرهنگ و علوم انسانی را در ایران می‌دانستند و آن چیزی نیست جز نقش انکارناپذیر فرهنگ در تاریخ و تمدن دیرپای این مرز و بوم. آن‌جا گریزی هم زده شد به این‌که برخی از مشاهیر و اهل علم و فرهنگ و ادب در این سرزمین، یک‌تنه به اندازه یک وزارت فرهنگ کار کرده‌اند و نه در یک عمر بلکه در یک هزاره، همچون فردوسی، رودکی، ابن سینا، مولانا، حافظ، سعدی و… یادم به سخن شادروان داریوش شایگان افتاد که آن روزها واپسین سال عمرش را طی می‌کرد: «علی دهباشی یک تنه به اندازه یک وزارتخانه فرهنگ کار می‌کند و او فقط علی دهباشی نیست، یک وزارتخانه است» و این‌که برای پیدا کردن نام و نشان چنین وزارتخانه‌هایی در فرهنگ این سرزمین نیاز نیست به سده‌های گذشته رجوع کرد، همین امروز هستند کسانی که همه کم‌کاری‌های وزارتخانه‌های سرمایه‌به‌دست را جبران می‌کنند! و گاه در یک اتاق چند متری کار ساختمان‌های توخالیِ چندهزارمتری را سامان می‌دهند.

علی دهباشی با خوراک روزنامه و نشریه، مجله و جُنگ فرهنگی و در کارگاه اندیشه‌پروری پاسداران فرهنگ بالندگی یافت و بیش از ۳۰ سال برای انتشار کِلک، سمرقند و بخارا پای از گلیم فرهنگ فراتر نگذاشت. او درست پا جای پای شادروان ایرج افشار گذاشت: او که در کنار شادروان احسان یارشاطر راهنمای کتاب را منتشر می‌کرد و در کنار بزرگان عرصه علم و فرهنگ، سال‌ها همت خود را صرف انتشار فرهنگ ایران‌زمین کرد. انتشار چنین نشریه‌هایی در تاریخ نشر ایران دیگر تکرار نخواهد شد و از همین رو است که دعا می‌کنیم دهباشی صد سال دیگر زنده باشد و روزها بخارا را جمع و جور کند و شب‌ها اهل دل را به شوق تکریم و تجلیل مفاخر فرهنگی سر سفره بخارای عقل‌افزا بنشاند.

دی‌ماه ۱۳۹۸ که هنوز کرونا در جهانگشایی‌های خود به مرزهای ایران رخنه نکرده بود ـ و اگر کرده بود خبر نداشتیم ـ در شب استاد علی بلوکباشی رفتم و احوال دهباشی را پرسیدم و گفت روزی ۱۸ قرص و از جمله کورتون می‌خورم. اما با این همه دنبال نشر بخارا بود و ساز و کاری برای ادامه برگزاری شب‌های بخارا؛ راستی را، که همه ایرانیان و علاقه‌مندان به فرهنگ ایرانی در چهار گوشه جهان ایرانی و انیرانی میهمان بخارا هستند تا در شب علی دهباشی برای تاجدار سمرقند و بخارا برای تندرستی او دست دعا بردارند.»

انتهای پیام

منبع: ایسنا

Check Also

تشریح صفر تا صد ساخت سالانه یک میلیون واحد مسکن در کمیسیون عمران

سخنگوی کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی از برگزاری اولین جلسه تخصصی این کمیسیون با حضور …